تست های (آزمون های) روان‌شناختی

آزمون یا تست عبارتست از وسیله ای که به روش علمی تهیه و برای اندازه گیری عینی استعداد ها و توانایی های فردی بکار می رود . نقش اصلی هر آزمون روانی اساساً اندازه گیری تفاوت های فردی یا تفات هایی است که در فرد بخصوص در مواقع مختلف دیده میشود. نکته قابل توجه این است که شرایط اجرای آزمون تا چه اندازه می تواند نتایج آن را تحت تاثیر قرار دهد . تحقیقات نشان می دهد که عوامل بیشمار ظریفی ممکن است نمره های آزمون های توانایی و شخصیتی را تحت تاثیر قرار دهند . مثلا اجرای آزمون توسط شخص ماهر یا فرد کم اطلاع ، تفاوت معنی داری را در نتایج آزمون ها بوجود می آورد .

صلاحیت و آمادگی های متعددی لازم است تا شخص بتواند آزمایش های روان شناختی را انجام دهد . کاربرد آزمون های فنی، تنها از طریق آموزش منظم و طولانی مدت کسب می شود. انتقال این فن به افراد دارای صلاحیت را نیز فقط باید مراکز با مجوز و صلاحیت دار علمی و تخصصی بر عهده بگیرند . آندره ری روانشناس سوئیس میگوید: « همه مردم می توانند رادیوگرافی یاد بگیرند زیرا رادیو گرافی نوعی فن عکاسی است . اما برای تشریح ، تفسیر و اخذ حداکثر نتیجه از عکس، وجود متخصصان با تجربه ضروری است . در مورد تشخیص از طریق آزمون های روانی نیز همین گفته صادق است. اگر چه اجرای آزمون ها و تفسیر بعضی نتایج خاص آسان به نظر می رسد، ولی پیچیدگی و دشواری تشخیص به قوت خود باقی است زیرا از طریق درمانگر، سازمان ذهنی فرد به طور عمیق تحلیل می شود، لذا درمانگر با پیچیدگی و دشواری تشخیص، دست به گریبان است . در این صورت است که تخصص و تجربه درمانگر شرط اساسی برای تحلیل و درمان موثر خواهد بود .
برای جلوگیری از استفاده های نابجا از آزمون های روانی ، تعیین برخی ضابطه های علمی در مورد آزمون ها و تفسیر نتایج آن ضروری است . رعایت این شرط که آزمون ها توسط افراد با صلاحیت و متخصص به کار روند ، نخستین قدم در زمینه جلوگیری از کاربردهای نابجای آزمون های روانشناختی است . این که اجرا کننده آزمون واجد چه شرایطی باشد ، بستگی به نوع آزمون دارد. شاید اطلاعات عمومی روانشناسی در آزمون های پیشرفت تحصیلی یا مهارت های شغلی یا تفسیر آزمون های انفرادی هوشی، کافی به نظر برسد . ولی اغلب آزمون های شخصیت مستلزم تخصص ، مهارت و تجربه است.
نوع تست شرح مختصر تست ها ( آزمون ها )
CATTEL تست ارزیابی شخصیت – بررسی ویژگی های شخصیتی ( جهت گزینش و بدو استخدام )
MMPI مقیاس های روانی ( دروغ سنجی – نابسامدی – مقاومت دفاعی و … ) مقیاس های بالینی ( افسردگی – هیستری – ضعف روانی – انحراف اجتماعی و … )
MILON الگوهای بالینی شخصیت ( شخصیت افسردگی – شخصیت وابسته – شخصیت نمایشی – شخصیت خودشیفته و … ) نشانگان بالینی ( اختلال اضطراب – اختلال افسرده خویی – وابستگی دارویی و … اختلال بالینی شدید ( اختلال تفکر – اختلال اساسی – اختلال هذیانی )
NEO عوامل و صفات مورد ارزیابی جنبه های فردی روان رنجوری ( اضطراب – افسردگی – کمرویی و … ) جنبه های برونگرایی ( محبت – هیجان خواهی – عواطف مثبت و … ) جنبه های گشودگی ( خیال پردازی و … ) جنبه های همراهی و توافق نظر ( اعتماد – نوع دوستی – فروتنی و … ) جنبه های وظیفه شناسی ( کفایت – نظم – متانت و… )
RAVEN سنجش هوش
BECK میزان و مرتبه افسردگی
ENRICH رضایت زناشویی – ارتباط زناشویی – حل تعارض – مدیریت مالی و … )

تست کتل ( CATTEL ) ، تست شخصیت

این تست برای پیش بینی رفتارهای فرد در شرایط خاص و معین کاربرد دارد بخصوص در خودشناسی ، مراحل انتخاب شغل ، رفتارهای سازمانی و ازدواج کاربرد موثری دارد . هدف از این تست تعیین معایب یا مزایای شخصیتی افراد نیست بلکه هدف غایی چگونه بودن و چگونه احساس کردن مطرح است . به عبارتی تعیین ویژگی های شخصیتی فرد در مواجهه با با عوامل و محرک های بیرونی و درونی در شرایط گوناگون است .

ریموند کتل ، شخصیت را در 16 بعد اساسی که بعنوان  صفات عمقی تلقی نموده بود برای ارزیابی و بررسی ویژگی های شخصیت هر فرد تببین و بکار گرفته است . و هم اکنون بعنوان پرسشنامه 16 عاملی کتل مطرح است و از اعتبار ویژه ای برای بررسی و تحلیل شخصیت فردی برخوردار است .

عوامل مرتبه اول ( رگه های عمقی )

عامل A : ادواری خویی-گسیخته خویی عامل B : هوش عمومی – نارسایی عقلی عامل C : پایداری هیجانی با نیرومندی « من » – نوروزگرایی عموم عامل E : سلطه یا استیلا – اطاعت ، تسلیم عامل F : برونگرایی – درونگرایی عامل G : خلق استوار – خلق نارس و وابسته عامل H : ادواری خویی متهورانه – گسیخته خویی اساسی ، در خود فروماندن عامل I : حساست هیجانی – زمختی رشد یافتگی عامل L : گسیخته خویی یا پارانویا گونه – در دسترس بودن اعتماد آمیز عامل M : کولی گری – رغبت های عملی عامل N : ظرافت کاری – سادگی بی ظرافت عامل O : بی اعتمادی اضطراب آمیز – اعتماد توام با آرامش عامل Q2 : خود کفایی – ناتوانی در اخذ تصمیم   عامل Q3 : مهارکردن اراده و پایداری خلق و خو عامل Q4 : تنش عصبی

عوامل مرتبه دوم :

هشت عامل مرتبه دوم بر اساس نتایح حصل از شانزده عامل مرتبه اول بدست می آید که عبارتند از :

  1. برونگرایی : ( برونگرایی در برابر دورنگرایی )
  2. اضطراب : ( اضطراب بالا در برابر اضطراب پایین )
  3. انعطاف پذیری در برابر حساسیت عاطفی )
  4. استقلال : ( استقلال در برابر وابستگی )
  5. کنترل غرایز : ( کنترل بالا در برابر کنترل پایین )
  6. سازگاری : ( سازگاری در برابر اختلالات روانی )
  7. قدرت رهبری بالا در برابر قدرت رهبری پایین )
  8. خلاقیت : ( خلاقیت بالا در برابر خلاقیت پایین )

نکته حائز اهمیت در این تست تفسیر و تحلیل نتیجه توسط درمانگر متخصص و با تجربه در این حوزه می باشد.

تست MMPI  ( پرسشنامه شخصیت چند گانه )

این تست از اعتبار خاصی در حوزه روانشناختی شخصیت برخوردار است . اهمیت این تست در وهله اول قدمت  قریب به 70 سال بهره گیری از آن است و در مرحله بعد سنجش شخصیت انسان ها در مقیاس بالینی و مقیاس روایی یا اعتبار سنجی و همچنین علمی و غیر نظری بودن آن نهفته است و بسهولت به درمانگر ( مشاور ) امکان تشخیص صحیح و درمان مراجع یا متقاضی را می دهد .

این تست حاوی 565 سوال است که مراجع با بلی و خیر به آن جواب میدهد . در سال های اخیر برخی از انیشمندان علم انسانی در حوزه روانشاسی در ایران پژوهش جامعی را در راستای بومی سازی آن انجام دادند و تعداد سوالات را به 71 سوال تقلیل دادند نکته قابل توجه در این پژوهش این بود که خروجی این تست با خروجی سوالات انبوه یکسان بوده و هم اکنون در بسیاری از مراکز مشاوره و درمانی داخل کشور مورد استفاده قرار میگیرد و درمانگر با پاسخ های داده شده شخصیت سنجی میشود . سنجش شخصیت در این تست به پارامترهای گوناگونی ارتباط دارد که عبارتند از اضطراب ، روانگرایی اجتماعی ، واکنش و رفتارهای نمایش گونه برای جلب توجه ،دروغ ، اصلاح ، افسردگی ، انحراف روانی اجتماعی ، بدبینی ، خستگی و ضعف روانی ، خود بیمار انگاری ، شیدایی و … است .

اعتبار تفسیر این تست زمانی است که اولا درمانگر به اقتضای شرایط افراد ، اجرای تست را تشخیص داده و به درمانگر توصیه نماید زیرا استناد به نمرات در مقیاس های بالینی و روانی و حتی نحوه و شیوه و زمان پاسخدهی به سوالات از اهمیت خاصی برخوردار هستند . برای روش شدن این موضوع لازم به توضیح است که فرض کنید شخصی به پزشک عمومی برای شکایت از درد مراجعه میکند و پزشک با توجه به شرایط مراجع کننده، ضمن توصیه های درمانی ، برای تشخیص صحیح  درد ،  انجام آزمایشات لازم را تجویز میکند و بعد از رویت نتایج آزمایشات یا خود پزشک  تشخیص درمانی داده و یا به یکی از همکاران متخصص ارجاع میدهد نکته قابل توجه این است که اظهار نظر اشخاص عادی از روی برگه های آزمایش ، اعتبار پزشکی و علمی ندارد و فقط متخصص و درمانگری که از اطلاعات اولیه و کافی از نوع درد و شکایت مراجع کننده داشته باشد میتواند اظهار نظر قطعی و معتبر ارائه بدهد.

در بحث روانشناختی نیز شرایط به همین منوال است و تنها درمانگر و مشاور متخصص با توجه به پاسخ های داده شده قادر به اظهار نظر صحیح در باره شخصیت مراجع می باشد .

زمان و کاربرد تست :

  • کلیه افراد بالای 16 سال ،
  • سازمان و شرکت های خصوصی و دولتی در راستای گزینش و جذب و نیروی انسانی برای سمت های مختلف کارشناسی و مدیریتی کاربرد دارد ، زیرا ویژگی های رفتاری، اعم از رفتارهای فردی ، اجتماعی، اعتقادی، فرهنگی در گزینش و استخدام نیروی انسانی در استراتژی سازمان ها برای رسیدن به اهداف عالی سازمان تاثیر بسزایی دارد .
  • پیش از ازدواج : زیرا شاخص های مهم مانند رفتار های فردی ، اجتماعی ، نگرش به زندگی مشترک ، هدف از ازدواج ، رفتارهای اجتماعی ، اخلاقی و فرهنگی طرفین ( زوجین ) ، نحوه تعامل و رفتار با همسر آینده ، مسئولیت پذیری ، جهان بینی و  … معتبر و موثر می باشد .

تست BECK ( تست افسردگی )

در شرایط کنونی جوامع ، خاصه کشور مان یکی از بیماری های شایع دپرسیون یا افسردگی بوده که متاسفانه در حال افزایش است . شیوع این بیماری به عوامل متعددی اعم از شرایط خانواده ، شرایط جامعه ، تغییرات اساسی خانواده و جامعه ، شرایط اقتصادی ، ارتباطات فردی و اجتماعی ، رسانه های تصویری ، رسانه های مجازی و … بستگی دارد .بیشتر افراد از داشتن این نوع بیماری یا بی اطلاع و غافلند و یا کم توجه و بی توجه هستند . افسردگی بیماری ساده انگارانه نیست و مختص یک گروه سنی یا گروه خاص منطقه ای و قومی و جغرافیایی نیست بلکه در تمام سنین اعم از زن و مرد ، دختر و پسر ، پیر و جوان نمود پیدا می کند .

علایم دپرسیون یا افسردگی عبارتند از عدم تمایل به هر نوع فعالیت ( کسالت و تنبلی ) ، بی انگیزگی ، خستگی مفرط ، عدم تمرکز ذهنی ، عدم تصمیم گیری در زندگی و فعالیت های روزانه ، بی خوابی و پر خوابی ، افزایش و کاهش اشتها و وزن ، احساس پوچی و بی ارزشی ، احساس گناه و … می باشد . این علایم در افراد با شدت و ضعف همراه است و از سنین بلوغ آغاز می شود و بصورت مزمن تا زمان درمان قطعی ادامه دارد . یک نوع افسردگی بنام افسردگی معمولا در سنین 30 و 40 سالگی ظاهر می شود . و غالبا بین 6 ماه تا یکسال بدون درمان رفع می شود . ولی اگر به موضوع درمان توجه شود و غفلتی صورت نگیرد  احتمال رفع آن در چند هفته ممکن خواهد بود . از آنجائیکه دپرسیون یا افسردگی برگشت پذیر است لذا احتمال برگشت آن در مدت ذو سال برای برخی از افراد وجود دارد. برگشت پذیری افسردگی به دلایل متعددی مانند درمان دیر هنگام ، افسردگی در سنین بالا ، عدم بهبودی در درمان های قبلی ، داشتن  سایر بیماری های روحی و روانی ، سوابق خانوادگی ، افسردگی در سنین بلوغ و نوجوانی و … بستگی دارد . از اینرو لازم است با ظهور هر یک از علایم بالینی افسردگی برای درمان آن اقدام نمود . برای تشخیص شدت و میزان افسردگی تست بک ( BECK) از معتبرترین آزمون هاست که شدت و میزان آن مورد ارزیابی قرار می گیرد و درمانگر با توجه به نشانه ها و  شدت آن برای درمان مراجع اقدام می کند. تشخیص میزان و شدت افسردگی برعهده روانشناس خبره و با تجربه است که میتواند در درمان سریع آن موثر واقع شود.

نکته قابل توجه این است که تجزیه و تحلیل  و تفسیر تست ها باید توسط متخصص آن صورت بگیرد ، تست در فضای مجازی فقط در حد آشنایی با پرسشنامه ها و نوع سوالات مربوط به آن تست معتبر است و تفسیر پاسخنامه های آن در صورتی ارزشمند و مبنای علمی و عملی دارد،  که زیر نظر و با در خواست متخصص صورت بگیرد

مرکز روانشناسی علیا با بهره مندی از روانشناسان متخصص و با تجربه در حوزه درمان بالینی اعم از افسردگی ، اضطراب ، استرس و… با استفاده از نرم افزار تست های معتبر علوم روانشناسی در کنار هم متقاضیان گرامی می باشد.

تست ریون ( Raven )

به دلیل ساده بودن استفاده و تفسیر و استقلال آن ها از زبان و مهارت های خواندن و نوشتن، آزمایشات ماتریس کاربرد عملی گسترده ای دارند. این تست، به عنوان تست اندازه گیری هوش در جمعیت عمومی یعنی برای بزرگسالان و کودکان و نیز برای متقاضیان شغلی به عنوان یک آزمون روان سنجی و برای ارزیابی بالینی (مانند اوتیسم ) کاربرد دارد.

این آزمون برای سنجش هوشی افراد درخشان ( 11 تا بزرگسالی ) بکار گرفته می شود و حاوی دو دفترچه است که دفترچه اول شامل 12 سوال است که برای آشنایی آزمودنی با سوالات در نظر گرفته شده و دفترچه دوم شامل 36 سوال است که برای محاسبه آزمون بکار میرود . 

تست ریون به عنوان تست بهره هوشی و هوش تصویری شناخته شده است که به صورت اشکال جداگانه ای در اختیار مراجع  قرار میگیرد که مراجع باید عنصر گم شده را با توجه به توالی خاص آن شناسایی کرده و الگوی شکل را تکمیل  کند.الگوها به صورت یک ماتریس ارائه می شود.

تست انریچ ( ENRICH )

این تست به عنوان یک ابزار تشخیص برای زوج های متاهلی که به دنبال مشاوره ازدواج و غنی سازی آن هستند استفاده می شود . نسخه اصلی آزمون داری 115 سوال است که با توجه به طولانی بودن ، فرم های متعددی از آن استخراج شده است . این نسخه ، فرم 47 سوالی آن است . مقیاس های این پرسشنامه عبارتند از :

رضایت زناشویی ( رضایت افراد با 10 جنبه رابطه زناشویی اندازه گیری می شود.)

موضوعات شخصیتی ( درک شخص از رفتارها و ویژگی های همسرش و سطح رضایت یا عدم رضایت او از این موضوعات را ارزیابی می کند.)

ارتباط زناشویی ( احساسات ، اعتقادات و نگرش های شخص نسبت به میزان و چگونگی روابط زناشویی را می سنجد.

حل تعارض ( نگرش ها ، احساسات و اعتقادات همسر را در به وجود آوردن یا حل تعارض و نیز روش های زوجین را در پایان دادن به جر و بحث ها ، ارزیابی می کند.)

مدیریت مالی (علایق و نگرش های زن و شوهر را در زمینه شیوه اداره و مدیریت مسایل اقتصادی و مالی خانواده می سنجد.) .

 فعالیت های اوقات فراغت ( ترجیح های شخصی هر کدام از زوجین را ، برای چگونگی گذراندن اوقات فراغت ارزیابی می کند. که نشاند دهنده سازگاری ، انعطاف پذیری و توافق در بازه نحوه گذرانیدن اوقات فراغت و نارضایتی از چگونگی گذراندن اوقات فراغت زوجین است.

روابط جنسی ( احساسات و نگرانی های فرد را در باره روابط جنسی و صمیمیت عاطفی با همسر ارزیابی می کند . و این منعکس کننده میزان رضایت و یا نارضایتی از ابراز صمیمیت و احساس راحتی در بحث های مربوط به روابط جنسی است و یا توافق در باره تصمیمات مربوط به حاملگی می باشد.)

ازدواج و فرزندان  ( نگرش ها و احساسات شخصی در باره داشتن فرزند ، توافق روی تعداد و نحوه تربیت فرزندان ارزیابی میکند و نشان دهنده درک واقع بینانع از تاثیری است که فرزندان از روابط زناشویی می بینند .

اقوام و دوستان (  احساسات و علایق مربوط به روابط با خویشاوندان و اقوام همسر و دوستان ارزیابی می کند . و نشانگر نگرش دوستان و بستگان نسبت به ازدواج و انتظارات مربوط به صرف وقت با دوستان و بستگان است

جهت گیری مذهبی  ( نگرش ها ، احساسات و علایق فرد را در باره اعتقادات و اعمال مذهبی در زندگی زناشویی ارزیابی می کند . و نشان دهنده این است که مذهب یک بخش مهم ر ازدواج و توافق زن و شوهر در زمینه مسائل مذهبی و رفتار معنوی  و یا بی اهمیت دانستن نقش مذهب در روابط زوجین است .